از طعم گیلاس تا کشف صداهای تازه

koker short film festival

سومین دوره جشنواره بین‌المللی فیلم کوتاه کوکر از اول تا سوم ژوئیه ۲۰۲۵ در سینمای کلیک کینو برلین برگزار شد؛ جشنواره‌ای که در سومین سال برگزاری خود، با همکاری بنیاد کیارستمی، بیش از گذشته بر هویت بین‌المللی خود تأکید کرد و طی سه روز، میزبان فیلمسازان، منتقدان و علاقه‌مندان سینمای کوتاه از کشورهای مختلف بود.

جشنواره کوکر که پیش‌تر با نام جشنواره فیلم کوتاه عباس کیارستمیشناخته می‌شد، تلاش می‌کند ضمن پاسداشت میراث یکی از مهم‌ترین فیلمسازان تاریخ سینمای ایران، بستری برای نمایش آثار نسل تازه فیلمسازان جهان فراهم کند. امسال نیز بیست و یک فیلم از کشورهای مختلف در بخش مسابقه حضور داشتند؛ آثاری که از نظر جغرافیا، سبک و مضمون، تصویری متنوع از سینمای کوتاه امروز ارائه می‌دادند.

یکی از نخستین نکاتی که در همان ساعات ابتدایی جشنواره جلب توجه می‌کرد، استقبال پرشور مخاطبان بود. سالن‌های نمایش در بیشتر سانس‌ها با حضور چشمگیر تماشاگران همراه بود و مخاطبان، از دانشجویان سینما و فیلمسازان مستقل گرفته تا علاقه‌مندان سینمای هنری، سه روز پرجنب ‌و جوش را در کنار یکدیگر سپری کردند. این استقبال نشان می‌داد جشنواره کوکر، با وجود عمر کوتاهش، توانسته جایگاهی در میان رویدادهای مستقل سینمایی برلین پیدا کند.

اما نقطه قوت جشنواره تنها به نمایش فیلم‌ها محدود نمی‌شد. پس از پایان هر سانس، نشست‌های نقد و بررسی با حضور منتقدان برگزار می‌شد؛ نشست‌هایی که به تحلیل فرم، روایت، اجرا و جهان‌بینی آثار اختصاص داشت. در برخی سانس‌ها نیز کارگردانان فیلم‌ها حضور پیدا می‌کردند و درباره روند تولید، دغدغه‌های شخصی و انتخاب‌های فرمی آثارشان با مخاطبان گفت‌وگو می‌کردند. این جلسات، نمایش فیلم‌ها را از یک اکران صرف فراتر برد و جشنواره را به فضایی برای گفت‌وگوی سینمایی و تبادل تجربه میان فیلمسازان و مخاطبان تبدیل کرد.

تنوع آثار حاضر در جشنواره نیز از ویژگی‌های قابل توجه این دوره بود. فیلم‌های راه‌یافته به مسابقه، طیف گسترده‌ای از موضوعات را در بر می‌گرفتند؛ از جنگ، مهاجرت و بحران هویت گرفته تا روابط خانوادگی، تنهایی، زنان، حافظه، مرگ، کودکی و مسائل اجتماعی. در کنار این تنوع مضمونی، تفاوت در شیوه‌های روایت و زبان بصری نیز به چشم می‌آمد؛ از روایت‌های مینیمال و واقع‌گرا تا تجربه‌های فرمال و ساختارهای غیرخطی. همین تنوع سبب شد هر سانس تجربه‌ای متفاوت برای مخاطبان باشد و فضای گفت‌وگو پس از نمایش فیلم‌ها نیز شکل عمیق‌تری به خود بگیرد.

یکی دیگر از ویژگی‌های این دوره، توجه به هویت بصری جشنواره بود. فضای سینمای کلیک کینو با طراحی اختصاصی جشنواره آراسته شده بود. گیلاس در بخش‌های مختلف به چشم می‌خورد؛ از طراحی گرافیکی تا پذیرایی از مهمانان. این انتخاب، ارجاعی ظریف به فیلم ماندگار طعم گیلاسعباس کیارستمی بود و بدون آنکه به شعار تبدیل شود، پیوند جشنواره با میراث سینمایی کیارستمی را یادآوری می‌کرد.

هیات داوران بخش فیلم کوتاه نیز ترکیبی از سینماگران ایرانی و بین‌المللی بود؛ نیکی کریمی به عنوان رئیس هیات داوران، در کنار دامیان کوزوله، سهیلا گلستانی، فیلیپو ترویانو، نادر ساعی‌ور، لیندا اولته و بهروز کرمی‌زاده، آثار حاضر در مسابقه را داوری کردند. این ترکیب، نگاه‌های متفاوت فرهنگی و حرفه‌ای را در فرآیند انتخاب برگزیدگان گرد هم آورده بود.

در بخش فیلم‌نامه کوتاه نیز جشنواره رویکردی مستقل و جدی را دنبال کرد. جایزه این بخش به یاد استاد غلامحسین فرنود، نویسنده، مترجم و آموزگار برجسته ادبیات معاصر ایران نام‌گذاری شده بود؛ چهره‌ای که نقش مهمی در آموزش داستان‌نویسی و پرورش نسل‌های مختلف نویسندگان ایرانی ایفا کرد. هیات داوران این بخش با ریاست فریبا وفی و همراهی فائزه عزیزخانی و مریم کتابفروش بدری، آثار راه‌یافته را ارزیابی کردند و در پایان، فیلم‌نامه‌های تماشاچی نوشته کمیل سهیلی، شب سفید نوشته بهار خوشنام و مزرعه ما، نوشته آدریک آرزومانیان به ترتیب موفق به کسب رتبه‌های اول تا سوم شدند.

در مراسم اختتامیه نیز برندگان بخش فیلم کوتاه معرفی شدند. گیلاس طلای جشنواره به فیلم هیچ‌کس نمی‌داند که ناپدید شده‌ام ساخته هانگسیونگ بو از چین رسید. گیلاس نقره به فیلم خداحافظ آشغال ساخته بهرام و بهمن ارک تعلق گرفت و گیلاس برنز به فیلم سرزمین دزدان دریاییساخته استاناوروس پترولوپوس، محصول مشترک یونان، فرانسه و نروژ اهدا شد. همچنین فیلم جاکومتیساخته امیررضا منصوری تقدیر ویژه هیات داوران را دریافت کرد و فیلم ماشین رناتو ساخته آندریا اورسینیگو از ایتالیا نیز مورد تقدیر ویژه دبیر جشنواره قرار گرفت.

نگاهی به فهرست برگزیدگان نشان می‌دهد که داوران بیش از هر چیز به تنوع نگاه‌های سینمایی توجه داشته‌اند. حضور فیلم‌هایی از چین، ایران، یونان، فرانسه، نروژ و ایتالیا در میان آثار برگزیده، بیانگر رویکردی است که کیفیت هنری را بر تعلق جغرافیایی ترجیح می‌دهد؛ رویکردی که با ماهیت بین‌المللی جشنواره نیز همخوانی دارد.

سومین دوره جشنواره بین‌المللی فیلم کوتاه کوکر در نهایت نشان داد که این رویداد، تنها محلی برای نمایش فیلم نیست، بلکه تلاش می‌کند فضایی برای گفت‌وگو، نقد، آموزش و کشف استعدادهای تازه فراهم آورد. استقبال گسترده مخاطبان، کیفیت آثار، نشست‌های نقد و بررسی، حضور فیلمسازان و توجه به هویت فرهنگی جشنواره، همگی نشانه‌هایی از رویدادی هستند که به‌تدریج جایگاه خود را در میان جشنواره‌های مستقل سینمای کوتاه اروپا تثبیت می‌کند.

اگر میراث عباس کیارستمی را بتوان در یک جمله خلاصه کرد، شاید آن جمله اعتماد به نگاه‌های تازه باشد. جشنواره کوکر نیز در سومین دوره خود، بیش از هر چیز بر همین ایده تکیه داشت؛ فرصتی برای دیده شدن صداهای تازه سینما، در فضایی که گفت‌وگو، کشف و تجربه، به اندازه خود فیلم‌ها اهمیت داشتند.

[مجله فیلم]