سینمای جهان » نقد و بررسی1398/03/02


پرسش‌های تعیین‌كننده

چگونه فیلم ببینیم - 7

كشتن مرغ مقلد

 

هیچ فرمول واقعی در مورد سینمای كلاسیك وجود ندارد؛ سینمایی كه هیچ وقت از تماشایش خسته نمی­‌شویم. سینمای كلاسیك حس درست بودن فضاسازی و داستان را در ما ایجاد می‌­كند كه در زمانه‌ی خودش و هر بار كه فیلمی كلاسیك را تماشا می­‌كنیم؛ این حس وجود دارد. با گذشت زمان، توان چنین آثاری از بین نمی‌­رود یا كم نمی­‌شود بلكه عملاً رشد كرده و زیاد می­‌شود كه دلیلش را باید در نقش‌مایه‌­ها و درونمایه­‌هایی جستجو كرد كه مربوط به مكان یا فرهنگ خاصی نیستند و همه­‌گیر و جهانی‌­اند. البته چنین سخنی به این معنا نیست كه ما برای آثاری كه درونمایه­‌های جهانی و كلی ندارند؛ ارزشی قائل نیستیم. حتی اگر داستان فیلمی محدود به اقلیمی خاص و زمان به‌خصوصی باشد، چه بسا ممكن است به تجربه‌ی زندگی ما ربطی پیدا كند. با این حال به‌طور طبیعی، درونمایه­‌ای توجه ما را جلب می‌­كند كه نكته‌ی مهمی را برای ما بازگو كند. چنین فیلم‌­هایی برای ما الویت بیش‌­تری پیدا می‌­كنند تا آثاری كه فاقد چنین درونمایه­‌هایی هستند. به عبارت دیگر اگر فیلمی تلاش می‌­كند تا چیز مهمی را برای ما بازگو كند؛ موضوع و درونمایه‌­اش نباید كسل‌­كننده یا بدیهی باشد، بلكه توجه ما را جلب كرده یا ما را به تردید انداخته و باعث شود در آن كنكاش كنیم.

تجزیه و تحلیل درونمایه
اولین چیزی كه در یك فیلم باعث می­‌شود چهارچشمی به فیلم خیره شویم، چیست: طرح داستانی، تأثیر عاطفی فیلم یا حال‌و‌هوا، شخصیت، سبك، بافت یا ساختار و یا ایده­‌ها و افكاری كه مطرح می­‌سازد؟ برای این كه بتوانید از همان ابتدا بدانید كه كدام‌شان است، به یكی از پرسش‌­های زیر پاسخ بدهید:

1- اگر دل‌مشغولی ابتدایی شما در فیلمی، طرح داستانی آن است، طرز عمل آن را در یك جمله‌ی واحد یا پاراگراف كوتاهی از مابقی فیلم جدا كرده و خلاصه‌­اش را بنویسید.

2- اگر فیلمی هست كه از نظر تأثیر عاطفی یا حال‌وهوایش ذهن شما را به خودش مشغول كرده، این حال‌و‌هوا یا حسی را كه فیلم سعی دارد منتقل سازد؛ تشریح كنید.

3- اگر فیلمی روی یك شخصیت منحصربه‌فرد تمركز دارد، وجوه نامعمول این شخصیت را شرح دهید.

4- اگر به نظرتان می­‌رسد كه فیلمی با یك سبك خاص و یا بافت و ساختار به‌خصوصی ساخته شده، آن ویژگی‌­هایی را شرح دهید كه حس می‌­كنید در فیلم وجود دارند یا آن‌­ها را در فیلم مشاهده می‌­كنید.

5مهاجمان صندوقچه‌ گمشده - اگر فیلمی روی یك ایده یا فكر متمركز است، به این پرسش‌­ها پاسخ بدهید:

الف- موضوع اصلی فیلم چیست؟ چكیده‌ی آن­‌چه كه واقعاً در فیلم می­‌بینید، چیست؟  اصل موضوعی را كه تشخیص داده‌­اید؛ در یك جمله یا یك عبارت بنویسید.

ب- خود فیلم درباره‌ی موضوعش چه می­‌گوید؟ جمله­‌ای را تنظیم كنید كه به طرز دقیقی، چكیده و خلاصه‌ی ایده‌­ای را كه فیلم به شكلی دراماتیك ارائه كرده، بیان كند.

تشخیص درونمایه
۱ - اگرچه ممكن است كارگردان فیلمی، تلاش كند كه چندین چیز را با هم بگوید، اما معمولا ً‌یك هدف كلی هست كه از همه مهم­‌تر است. ببینید كه كدام یك از اهداف زیر، قصد و هدف«اولیه» بوده و دلایل خود را هم در انتخاب هر یك بنویسید.

الف- فقط و فقط سرگرم كردن؛ یعنی موقتاً گریختن از جهان واقعی

ب- فراهم ساختن حال‌و‌هوایی نافذ یا خلق یك اثر عاطفی

پ- فراهم آوردن شخصیتی جذاب و منحصر‌به‌فرد

ت- ایجاد حسی بی­‌همتا و استوار یا بافتی كه عناصر پیچیده‌ی فیلم را به اتفاق هم به تجربه­‌ای سینمایی بدل سازد

ث- انتقاد از جامعه یا نهاد­های اجتماعی و ازیاد آگاهی بیینده­‌ها از معضلی اجتماعی و نیاز به اصلاح

ج- تبدیل درونیات به ماهیتی انسانی (فیلم، نشان بدهد كه انسان­‌ها به‌­طور كلی شبیه به هم هستند)

چ- ارائه‌ی تفسیری اخلاقی یا فلسفی برای بیننده‌­ها تا به فكر فرو بروند

ح- ارائه‌ی مفهومی اخلاقی تا بر روی ارزش‌­ها یا رفتارهای بیننده­‌ها تأثیر بگذارد

خ- دراماتیزه كردن تلاش‌­های یك یا چند فرد در مقابل نابرابری­‌های بزرگ، برای به دست آوردن كرامت انسانی

د- كاوش معضلات پیچیده و لذت­هایی كه در ارتباطات انسانی وجود دارند

ذ- فیلم می­‌خواهد نشان دهد كه چگونه درون‌­بینی می­‌تواند باعث رشد بشود و انواع خاصی از موقعیت‌­ها یا تضاد­ها باعث می‌شوند تغییرات مهمی در یك یا چند شخصیت به وجود بیاید

2- كدام یك از بخش­‌هایی كه در پرسش قبلی ارائه شدند؛ به آن اندازه مهم هستند كه به عنوان مقاصد و اهداف فرعی تعیین شوند؟

ارزیابی درونمایه
آیا جاذبه‌ی اصلی فیلم، عقلانی است، شوخ بودن آن است، معنای اخلاقی یا مفهوم زیبایی‌­شناسانه‌ی آن است؟ آیا فیلم از ابتدا تنانگی را هدف گرفته، امعاء و احشاء (خون و گوشت) قلب، نخاع یا در حقیقت چشم­‌ها را؟ با ارائه‌ی نمونه‌­هایی از یك فیلم می‌توانید انتخاب­‌های‌تان را تقویت كنید.

2- بعد از این كه عناصر فیلمی را از ابتدا تا انتها تجزیه و تحلیل كردید؛ فكر می­‌كنید اظهار نظر ابتدایی شما درباره‌ی درونمایه و تمركز یك فیلم، همچنان به قوت خودش باقی می­‌ماند؟

3- تا چه حدی درونمایه‌ی فیلم مورد نظرتان جهانی است؟ آیا درونمایه با تجربه‌ی شخصی شما در زندگی تناسبی دارد؟ به چه ترتیب؟

4- اگر فكر می‌­كنید آن­‌چه فیلمی بیان می‌­كند، مهم است، دلیل این اهمیت از نظر شما چیست؟

5- نظر بدهید كه آیا درونمایه‌ی فیلم مورد نظرتان، از نظر عقلانی جذابیت دارد یا از نظر فلسفی و یا اثری است كه حرف­‌های بدیهی می‌­زند و خسته‌­كننده است و از اعلام نظر خودتان دفاع كنید

6- آیا فیلم مورد نظر قابلیت تبدیل شدن به یك اثر كلاسیك دارد؟ آیا بیست‌سال دیگر باز هم مردم آن را تماشا خواهند كرد؟ چرا؟

دیدن درونمایه
پنج دقیقه‌ی ابتدایی هر یك از این فیلم‌­ها را ببینید: 5۰۰ روز سامر (مارک وب، 2009)، زمستان استخوان‌سوز (دبرا گرانیک، 2010)، مهاجمان صندوقچه‌ گمشده (استیون اسپیلبرگ، 1981)، بخور، نیایش كن، عشق بورز  (رایان مورفی،۲۰۱۰ )، شین (جرج استیونس، 1953)، كشتن مرغ مقلد (رابرت مولیگان، 1962). سپس به پرسش‌­های زیر پاسخ بدهید.

1-آیا با دیدن همین پنج دقیقه، میز­توانید از نظر عقلانی حدس بزنید كه دل‌مشغولی اولیه‌ی هر یك از فیلم‌­های بالا چیست؟

2- موسیقی، درباره‌ی كیفیت عاطفی هر یك از این فیلم‌­ها چه چیزی القاء می‌­كند؟ آیا فیلم، شادمانه است، غمناك یا تلخ و شیرین است؟ بامزه است، جدی است یا تركیبی از هر دو است؟

3- از شخصیت­‌هایی كه در ابتدا معرفی شده‌­اند؛ چه چیزی آموختید؟ كدام یك از شخصیت­‌ها عمده هستند (شخصیت­‌هایی كه با آن­‌ها همذات­‌پنداری می‌­كنیم و از دیدگاه آن­‌ها دنیای اثر را تجربه می­‌كنیم)؟ كدام یك از شخصیت­‌ها بی آن‌كه به آن‌­ها نزدیك شده باشیم؛ از نظر ما واقعی‌­تر به نظر می­‌رسند؟

کانال تلگرام ماهنامه سینمایی فیلم:

https://telegram.me/filmmagazine

آرشیو

سینماهای تهران


سینمای شهرستانها


آرشیوتان را کامل کنید


شماره‌های موجود


خبرنامه

به خبرنامه ماهنامه فیلم بپیوندید: