شماره: ۵۴۷ (۲۰ شهریور ۱۳۹۷)

پیشگفتار: دیروز امروز فردا

شهریورماه امسال، از آغاز کوشش‌ها برای برپایی موزه‌ی سینما درست 24 سال می‌گذرد. و این زمان مناسبی است (تازه اگر دیر نشده باشد) که درنگ کرد و بر آن‌چه که بر این نهاد فرهنگی گذشته، مروری داشت و دید که امروز در چه حال و روزی است و برای آینده چه برنامه‌ای دارد.

راوی دیروز، امروز و فردای موزه در این شماره‌ی ویژه‌ی ماهنامه‌ی فیلم، «بچه‌ها» هستند. «بچه‌ها» لقبی است که عزیز ساعتی، امیر اثباتی و بهزاد رحیمیان (به پیروی از لقب «پسرعموها» که به منتقدان کایه دو سینما در دهه‌ی پنجاه میلادی داده شده بود) خودشان به خودشان داده‌اند. این «بچه‌ها» از 1373 تا 1383، کنار عزتالله انتظامی و جمال امید، از اعضای شورای برپایی (و بعد طرح و برنامه‌ی) موزه بودند و سپس، بعد از گذشت سال‌ها، در 1393 دعوت شدند تا طرحِ «پروژه‌ی بازسازی و نوسازی موزه» را آماده کنند. ...که، طی سه سال، طرحی را به سرانجام رساندند که پسندیده و تأیید شد اما عزم و اراده برای انجامش به منصه‌ی ظهور نرسید. حالا هم «بچه‌ها» بر آن شده‌اند که روایت خودشان را از داستان موزه تا امکان و مجالی هست، تمام و کمال و بدون تعارف و مجامله، بازگو کنند. یعنی با خودشان قرار گذاشتند که بر خلاف رسمی دیرینه در فرهنگ و هنر (و البته سیاست)، بدون پرده‌پوشی و مصلحت‌اندیشی، داستان موزه را تعریف کنند. تا مخاطب احتمالی خودش تصمیم بگیرد که راست و دروغ روایت کجا بوده و خیر و شرش کجا؟ به برکت رونق رسانه‌های امروزی (که البته مطبوعات شاملش نمی‌شود) امکانش هست که بقیه (اگر بقیه‌ای وجود دارند که ذینفع و از عزم و اراده و فرصت بهره‌مند هستند) هم روایت خودشان را از این داستان بگویند.

خُب «بچه‌ها» که همه در هفتمین دهه‌ی زندگی خود به سر می‌برند واقعاً در شرایط و منزلتی نیستند که بخواهند با روایتِ داستان موزه برای کارنامه‌ی خود اعتباری را به ثبت برسانند. هر سه‌ی «بچه‌ها» (با نگاه به فیلمی از مارسل کارنه، 1944)، همیشه «برو‌بچه‌های اون بالا» بودند. هیچ‌وقت در «لُژ» ننشستند و در روشنایی صحنه ظاهر نشدند. (بعضی حداکثر در دوره‌هایی سرپرستی صنوف سینمایی را به عهده داشتند که قرار بود دولتی به شمار نیاید.) حتماً باید این‌جا تعریف کرد که در نیمه‌ی دوم دهه‌ی شصت در یک سال، یکی از «بچه‌ها» برای جشنواره‌ی فجر نشریه‌ی روزانه منتشر کرد. و بعد از خاتمه‌ی جشنواره سید محمد بهشتی، با اعلام رضایتی که از نتیجه‌ی کار (و بیش‌تر چگونگی کنترل تعدادی از، به قول خودِ بهشتی، «شرورترین» نویسندگان سینمایی) داشته، پیشنهاد استخدام در بخش بین‌الملل بنیاد سینمایی فارابی را داد. و جواب شنید که البته رضایت متقابل نبوده و این‌جوری (با کارمندی در فارابی) حق انتقاد از شما سلب می‌شود و این اگر مناسب عاقلان باشد، شایسته‌ی عاشقان نیست.

به هر حال در این شماره «بچه‌ها» کوشیده‌اند در روایت خود هر چه در کشو و گنجه یا انبان خاطره داشته‌اند بریزند روی دایره.هر جا از مرور گذشته خوش‌خوشان‌شان شده ابراز کنند و هر جا خشمگین و افسرده شده‌اند، احساسات‌شان را منتقل و خود را سانسور نکنند. در مجموعه‌ی مطالب از «وقایع‌نامه» و «یاد‌نامه» گرفته تا «رنج‌نامه» و حتی «بیان‌نامه»، احتیاط شده تا جنبه‌ی انصاف نگه داشته شود. اگر جوال‌دوزی به عالم و آدم زده می‌شود، سیخی هم به خود فرو شود. زمانی اینگمار برگمان در همراهی با منتقدان چپ‌گرا (که فیلم‌هایش را بیگانه با «واقعیت»های جامعه‌ی سوئد می‌دانستند) مطلبی تُند (تُندتر از منتقدانش) با امضای مستعار منتشر کرد. و «بچه‌ها» چون بیم داشتند که بعد از انتشار این شماره از مجله، کسی یا نهادی پاسخی ندهد و نقد و انتقادی مطرح نشود، تصمیم داشتند خودشان در همین شماره، با نام مستعار، پیش پیش، جبران مافات آینده را بکنند. ...که نکردند و امیدشان به راویانِ دیگر (به‌خصوص از نوع دولتی) است که همتی بکنند و جلو بیایند.

موزه‌ی سینما با بیم و امید برپا شد. یکی از بچه‌ها در صبح زودِ بیست‌ویکمِ شهریور 1379، نخستین روز جشن‌های «صد سالگی سینما در ایران» به موزه‌ی هنرهای معاصر رفته بود تا ببیند دو نمایشگاهی (که با ضرب و زور و تهدید به افشاگری بابت عدم همکاری) با عناوین «صد سال عکاسی فیلم در ایران» و «صد جایزه در صد سال سینمای ایران» که آن‌جا (بدون کمک هیچ مقام و هیچ نهاد) برپا کرده‌اند در چه وضعیتی هستند. همان صبح که در «رَمپ» موزه، عکس‌های قاب شده و به نمایش درآمده (برای نخستین بار در آن سال‌ها از دست‌اندرکاران قدیم و جدید سینما) مرور می‌شد، نگرانی هم حادث شد. نکند کسی جلو بیاید و استنطاق کند که شماها این‌ها را چه جوری و با اجازه‌ی چه کسی عرضه کرده‌اید؟ و این‌جا متهم «بچه‌ها»یی بودند که تازه در جریان کار موزه‌ی سینما دریافته بودند، سینمای ایران اگر نه به خاطر محصولاتش، بلکه بیش‌تر به جهت آدم‌ها و تاریخی که پشت سر دارد مستحق احترامی‌ست که همیشه از آن دریغ شده است. و البته از این نمایشگاه هیچ کدام از مسئولان سینمایی و فرهنگی (لابد به تصور این‌که ربطی به آنان ندارد) بازدید نکرد.

راست این است که معمارانِ «سینمای نوین ایران» میانه‌ی چندانی با خود «سینما» نداشتند. چرا که «سینما» وسیله به حساب می‌آمد. و در آن سال‌های دهه‌ی شصت، چرخ همین «سینما» به ضربِ انحصار تولید و نمایش و البته قابلیت‌های تعدادی («سوا» شده) از دست‌اندرکاران قدیم و استعداد و تلاشِ دست‌اندرکاران جدید، به حرکت درآمد و رونق گرفت. خیلی زود هم موجِ موفقیت فیلم‌های ایرانی در جشنواره‌های بین‌المللی به راه افتاد. در حالی که خود «آقایان» (در آن سال‌ها و به‌خصوص در سال‌های بعد) زیاد به این جوایز باور نداشتند. ته دل‌شان فکر می‌کردند مگر می‌شود (حداقل در مورد جایزه‌ی تعدادی که خودشان نمی‌پسندیدند) کاسه‌ای زیر نیم کاسه‌ی این «اهل طرب» نباشد. در چنین وضعیتی انتظار احترامِ عمومی به مجموعه‌ی این «سینما» و حفظ میراثش، در چارچوب موزه‌ی سینما، کمی پرت و زیادی بود. با این بساط (فارغ از عمارت تاریخی باغ فردوس که انگار از آسمان نصیب موزه شده بود) حداکثر می‌شد در حد یکی از فرهنگسراهای شهرداری طرف شد. چنان‌که شدند. ...عباس کیارستمی، بر خلاف فیلم‌هایش (طوری که «بچه‌ها» شناختند) آن‌چنان آدم خوش‌بینی نبود. و اغلب (گاه حتی در سمت عضو هیأت امنای موزه) می‌گفت: «آقایان» اصلاً خودِ «سینما» را نمی‌خواهند.

در آن سال‌ها «بچه‌ها» بین خودشان به شوخی/ جدی می‌گفتند این موزه را تعطیل کنند، یکی دیگر برپا می‌کنیم. «بچه‌ها» از موزه رفتند و برگشتند و دوباره رفتند. و حالا، بیست سال بعد از افتتاح «برداشت اولِ» موزه در لاله‌زار، انگار همان موزه‌ی دیگر را، مورد پسند زمانه، خود «آقایان» برپا کرده‌اند. زمانه و مناسبات و حتی سینما هم دیگر شده است. کسی را دیگر با «بچه‌ها» کاری نیست و حتی از آنان گله می‌شود که چرا اضافه بر طرح «پروژه‌ی بازسازی و آماده‌سازی موزه»، «پول» هم برای اجرای آن تهیه نکرده‌اند. و از «بچه‌ها» قول که پوستین را ول کنند (که کرده‌اند). امید که پوستین هم «بچه‌ها» را ول کند. و چراغ این خانه (در هر وضعیتی که هست) روشن بماند.

می‌ماند سخن آخر با نسل‌های آینده: این «بچه‌ها» از 24 سال پیش، با وقفه‌ی طولانی در آن وسط، کوشیدند یک نهاد فرهنگی را بنیان بگذارند و راه بیندازند. مسیر و حاصل کارشان را هم از این شماره‌ی ماهنامه‌ی فیلم و اصل موزه که (هزار بار شکر) هنوز در باغ فردوس دایر است می‌توان خواند و دید و قضاوت کرد. زورشان همین قدر رسید. اگر در نسل‌های آینده هم همت و علاقه و انگیزه و شور و عشقی برای انجام این نوع کارها در این مرز و بوم هست... این گوی و این میدان.  

آرشیو1
شماره:۵۴۷ (۲۰ شهریور ۱۳۹۷)
شماره:۵۴۶ (شهریور ۱۳۹۷)
شماره:۵۴۵ (مرداد ۱۳۹۷)
شماره:۵۴۴ (تیر ۱۳۹۷)
شماره:۵۴۳ (خرداد ۱۳۹۷)
شماره:۵۴۲ (۲۰ اردیبهشت ۱۳۹۷)
شماره:۵۴۱ (اردیبهشت ۱۳۹۷)
شماره:۵۴۰ (فروردین ۱۳۹۷)
شماره:۵۳۹ (اسفند ۱۳۹۶)
شماره:۵۳۸ (۱۲ بهمن ۱۳۹۶)
شماره:۵۳۷ (بهمن ۱۳۹۶)
شماره:۵۳۶ (ویژه‌ی زمستان ۱۳۹۶)
شماره:۵۳۵ (دی ۱۳۹۶)
شماره:۵۳۴ (آذر ۱۳۹۶)
شماره:۵۳۳ (نیمه‌ی دوم آبان ۱۳۹۶)
شماره:۵۳۲ (آبان ۱۳۹۶)
شماره:۵۳۱ (مهر ۱۳۹۶)
شماره:۵۳۰ (۲۰ شهریور ۱۳۹۶)
شماره:۵۲۹ (شهریور ۱۳۹۶)
شماره:۵۲۸ (مرداد ۱۳۹۶)
شماره:۵۲۷ (تیر ۱۳۹۶)
شماره:۵۲۶ (خرداد ۱۳۹۶)
شماره:۵۲۵ (۲۰ اردیبهشت ۱۳۹۶)
شماره:۵۲۴ (اردیبهشت ۱۳۹۶)
شماره:۵۲۳ (فروردین ۱۳۹۶)
شماره:۵۲۲ (اسفند ۱۳۹۵)
شماره:۵۲۱ (۱۲ بهمن ۱۳۹۵)
شماره:۵۲۰ (بهمن ۱۳۹۵)
شماره:۵۱۹ (۲۰ دی ۱۳۹۵)
شماره:۵۱۸ (دی ۱۳۹۵)
شماره:۵۱۷ (آذر ۱۳۹۵)
شماره:۵۱۶ (بیست آبان ۱۳۹۵)
شماره:۵۱۵ (آبان ۱۳۹۵)
شماره:۵۱۴ (مهر ۱۳۹۵)
شماره:۵۱۳ (۲۰ شهریور ۱۳۹۵)
شماره:۵۱۲ (شهریور ۱۳۹۵)
شماره:۵۱۱ (مرداد ۱۳۹۵)
شماره:۵۱۰ (تیر ۱۳۹۵)
شماره:۵۰۹ (خرداد ۱۳۹۵)
شماره:۵۰۸ (شماره‌ی ویژه بهار)
شماره:۵۰۷ (اردیبهشت ۱۳۹۵)
شماره:۵۰۶ (فروردین ۱۳۹۵)
شماره:۵۰۵ (اسفند ۱۳۹۴)
شماره:۵۰۴ (۱۱ بهمن ۱۳۹۴ - ویژه‌ی جشنواره فیلم فجر)
شماره:۵۰۳ (بهمن ۱۳۹۴)
شماره:۵۰۲ (نیمه‌ی دی ۱۳۹۴)
شماره:۵۰۱ (دی ۱۳۹۴)
شماره:۵۰۰ (آذر ۱۳۹۴)
شماره:۴۹۹ (شماره ویژه‌ی پاییز ۱۳۹۴)
شماره:۴۹۸ (آبان ۱۳۹۴)
شماره:۴۹۷ (مهر ۱۳۹۴)
شماره:۴۹۶ (۲۱ شهریور ۱۳۹۴ - ویژه‌ی روز ملی سینما)
شماره:۴۹۵ (شهریور ۱۳۹۴)
شماره:۴۹۴ (مرداد ۱۳۹۴)
شماره:۴۹۳ (تیر ۱۳۹۴)
شماره:۴۹۲ (خرداد ۱۳۹۴)
شماره:۴۹۱ (۲۰ اردیبهشت (شماره ویژه بهار ۱۳۹۴))
شماره:۴۹۰ (اردیبهشت ۱۳۹۴)
شماره:۴۸۹ (فروردین ۱۳۹۴)
شماره:۴۸۸ (اسفند ۱۳۹۳)
شماره:۴۸۷ (۱۲ بهمن ۱۳۹۳)
شماره:۴۸۶ (بهمن ۱۳۹۳)
شماره:۴۸۵ (نيمه دی ۱۳۹۳)
شماره:۴۸۴ (دی ۱۳۹۳)
شماره:۴۸۳ (آذر ۱۳۹۳)
شماره:۴۸۲ (۲۰ آبان ۱۳۹۳ - فوق‌العاده‌ی پاييز)
شماره:۴۸۱ (آبان ۱۳۹۳)
شماره:۴۸۰ (مهر ۱۳۹۳)
شماره:۴۷۹ (۲۱ شهريور ۱۳۹۳)
شماره:۴۷۸ (شهريور ۱۳۹۳)
شماره:۴۷۷ (مرداد ۱۳۹۳)
شماره:۴۷۶ (تير ۱۳۹۳)
شماره:۴۷۵ (خرداد ۱۳۹۳)
شماره:۴۷۴ (ويژه بهار - ۲۰ ارديبهشت ۱۳۹۳)
شماره:۴۷۳ (ارديبهشت ۱۳۹۳)
شماره:۴۷۲ (فروردين ۱۳۹۳)
شماره:۴۷۱ (اسفند ۱۳۹۲)
شماره:۴۷۰ (۱۲ بهمن ۱۳۹۲ (ويژه جشنواره فيلم فجر))
شماره:۴۶۹ (بهمن ۱۳۹۲)
شماره:۴۶۸ (دی ۱۳۹۲)
شماره:۴۶۷ (آذر ۱۳۹۲)
شماره:۴۶۶ (شماره‌ی ۴۶۶، ویژه‌ی پاييز ۱۳۹۲)
شماره:۴۶۵ (آبان ۱۳۹۲)
شماره:۴۶۴ (مهر)
شماره:۴۶۳ (۲۱ شهريور)
شماره:۴۶۲ (شهريور ۱۳۹۲)
شماره:۴۶۱ (مرداد ۱۳۹۲)
شماره:۴۶۰ (تير ۱۳۹۲)
شماره:۴۵۹ (خرداد ۱۳۹۲)
شماره:۴۵۸ (شماره ويژه بهار - ۱۷ ارديبهشت ۱۳۹۲)
شماره:۴۵۷ (ارديبهشت ۱۳۹۲ )
شماره:۴۵۶ (فروردين ۱۳۹۲)
شماره:۴۵۵ (اسفند ۱۳۹۱)
شماره:۴۵۴ (۱۲ بهمن ۱۳۹۱ (ويژه جشنواره فيلم فجر))
شماره:۴۵۳ (بهمن ۱۳۹۱)
شماره:۴۵۲ (دی ۱۳۹۱)
شماره:۴۵۱ (آذر)
شماره:۴۵۰ (نیمه آبان ۱۳۹۱ | ویژه‌ی سی سالگی)
شماره:۴۴۹ (آبان ۱۳۹۱)
شماره:۴۴۸ (مهر ۱۳۹۱)
شماره:۴۴۷ (۲۱ شهریور ۱۳۹۱)
شماره:۴۴۶ (شهریور ۱۳۹۱)
شماره:۴۴۵ (مرداد ۱۳۹۱)
شماره:۴۴۴ (تیر‌ماه ۱۳۹۱)
شماره:۴۴۳ (خرداد ۱۳۹۱)
شماره:۴۴۲ (شماره ویژه بهار - ۱۷ اردیبهشت ۱۳۹۱)
شماره:۴۴۱ (اردیبهشت ۱۳۹۱)
شماره:۴۴۰ (فروردین)
شماره:۴۳۹ (اسفند)
شماره:۴۳۸ (۱۲ بهمن ۱۳۹۰)
شماره:۴۳۷ (بهمن ۱۳۹۰ )
شماره:۴۳۶ (دی‌ماه ۱۳۹۰)
شماره:۴۳۵ (آذر ۱۳۹۰)
شماره:۴۳۴ (شماره ویژه پاییز - ۱۷ آبان ۱۳۹۰ )
شماره:۴۳۳ (آبان ۱۳۹۰ )
شماره:۴۳۲ (مهر ۱۳۹۰)
شماره:۴۳۱ (شماره ویژه‌ی روز ملی سینما - ۲۱ شهریور ۱۳۹۰ )
شماره:۴۳۰ (شهریور ۱۳۹۰ )
شماره:۴۲۹ (مرداد ۱۳۹۰)
شماره:۴۲۸ (تیر ماه ۱۳۹۰)
شماره:۴۲۷ (خرداد ۱۳۹۰)
شماره:۴۲۶ (شماره ویژه بهار - ۱۸ اردیبهشت ۱۳۹۰)
شماره:۴۲۵ (اردیبهشت ۱۳۹۰ )
شماره:۴۲۴ (نوروز ۱۳۹۰)
شماره:۴۲۳ (اسفند ۱۳۸۹)
شماره:۴۲۲ - ویژه جشنواره فیلم فجر (۱۶ بهمن ۱۳۸۹)
شماره:۴۲۱ (بهمن ۱۳۸۹)
شماره:۴۲۰ (دی‌ماه ۱۳۸۹)
شماره:۴۱۹ (آذر ۱۳۸۹)
شماره:۴۱۸ (شماره ویژه پاییز - ۲۰ آبان ۱۳۸۹)
شماره:۴۱۷ (آبان ۱۳۸۹)
شماره:۴۱۶ (مهر ۱۳۸۹)
شماره:۴۱۵ (شماره ویژه روز ملی سینما - ۲۱ شهریور ۱۳۸۹ )
شماره:۴۱۴ (شهریور ۱۳۸۹)
شماره:۴۱۳ (مرداد ۱۳۸۹)
شماره:۴۱۲ (تیر ماه ۱۳۸۹)
شماره:۴۱۱ (خرداد ۱۳۸۹)
شماره:۴۱۰ (شماره ویژه بهار - ۱۷ اردیبهشت ۱۳۸۹ )
شماره:۴۰۹ (اردیبهشت ۱۳۸۹ )
شماره:۴۰۸ (اول فروردین ۱۳۸۹)
شماره:۴۰۷ (اول اسفند ۱۳۸۸)
شماره:۴۰۶ - ویژه جشنواره فجر (۵ بهمن ۱۳۸۸ )
شماره:۴۰۵ (اول بهمن ۱۳۸۸)
شماره:۴۰۴ (دی ۱۳۸۸)
شماره:۴۰۳ (آذر ۱۳۸۸)
شماره:۴۰۲ (نیمه آبان - ویژه پاییز ۱۳۸۸)
شماره:۴۰۱ (اول آبان ۱۳۸۸)
شماره:۴۰۰ (۱ مهر ۱۳۸۸)
شماره:۳۹۹ (ویژه روز ملی سینما) (۲۱ شهریور ۱۳۸۸)
شماره:۳۹۸ (شهریور ۱۳۸۸)
شماره:۳۹۷ (مرداد ۱۳۸۸)
شماره:۳۹۶ (تیر ۱۳۸۸ )
شماره:۳۹۵ (خرداد ۱۳۸۸)
شماره:۳۹۴ (ویژه بهار - نیمه‌ اردیبهشت ۱۳۸۸)
شماره:۳۹۳ (اردیبهشت ۱۳۸۸ )
شماره:۳۹۲ (ویژه‌ی نوروز ۱۳۸۸)
شماره:۳۹۱ (اسفند ۱۳۸۷)
شماره:۳۹۰ (ویژه‌ی ویژه بیست‌و‌هفتمین جشنواره‌ی فیلم فجر- ۱۲ بهمن ۱۳۸۷)
شماره:۳۸۹ (بهمن ۱۳۸۷)
شماره:۳۸۸ (دی ۱۳۸۷)
شماره:۳۸۷ (آذر ۱۳۸۷ )
شماره:۳۸۶ (ویژه پاییز - ۱۸ آبان ۱۳۸۷)
شماره:۳۸۵ (آبان ۱۳۸۷)
شماره:۳۸۴ (مهر ۱۳۸۷)
شماره:۳۸۳ (ویژه‌ی روز ملی سینما - نیمه‌ی دوم شهریور ۱۳۸۷)
شماره:۳۸۲ (شهریور ۱۳۸۷)
شماره:۳۸۱ (مرداد ۱۳۸۷)
شماره:۳۸۰ (تیر ۱۳۸۷)
شماره:۳۷۹ (خرداد ۱۳۸۷)
شماره:۳۷۸ (ویژه بهار - نیمه‌ اردیبهشت ۱۳۸۷)
شماره:۳۷۷ (اردیبهشت ۱۳۸۷)
شماره:۳۷۶ (فروردین - ویژه‌ی نوروز ۱۳۸۷)
شماره:۳۷۵ (اسفند ۱۳۸۶)
شماره:۳۷۴ (ویژه بیست‌وششمین جشنواره فیلم فجر - ۱۲ بهمن ۱۳۸۶)